Laatste nieuws
Het Witte Boekje - editie 2012
In november 2011 is er een opgefriste en sterk uitgebreide versie van het Witte Boekje verschenen. De woordenlijst is geactualiseerd en met maar liefst 10 procent gegroeid.
Het Witte Boekje is een praktische spellinggids die zich, anders dan andere spellinggidsen, speciaal richt op woorden en woordgroepen die een spellingprobleem kunnen opleveren. In deze geheel geactualiseerde editie 2012 zijn de regels niet veranderd, maar wel nog duidelijker geformuleerd en ingedeeld.
Ook zijn er bijna 2000 aanvullingen opgenomen. Dat zijn met name woorden en namen die de afgelopen vijf jaar in gebruik zijn geraakt (met bijbehorende samenstellingen en afleidingen): van EHEC-bacterie, facebooken en gedoogakkoord tot HSL-Zuid, iPad-app en Kunduzmissie. Verder geeft de woordenlijst de juiste schrijfwijze van honderden combinaties van er/hier/daar/waar met een voorzetsel en een werkwoord, zoals er + boven + uit + steken en er + op + uit + zijn, en van bijvoeglijke naamwoorden die van werkwoorden zijn afgeleid, zoals in het geretweete bericht.
Het Witte Boekje biedt de gebruiker meer spellingvrijheid dan de officiële regels en kiest in een aantal gevallen voor spellingen die dichter aansluiten bij onze taalintuïtie - reden voor veel media, waaronder de Volkskrant, NRC Handelsblad, Trouw, Elsevier en de NOS, om het Witte Boekje te volgen. Maar voor wie de officiële spelling moet gebruiken, in overheid en onderwijs, noemt de woordenlijst ook steeds de 'groene' vorm als die anders is dan de witte.
Het Witte Boekje is samengesteld door de Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal in samenwerking met Wim Daniëls. De praktisch ingestelde adviseurs beantwoorden jaarlijks duizenden lastige spellingvragen en kunnen de regels als geen ander uitleggen.
Het Witte Boekje is in de boekhandel en op internet te koop voor € 24,99. (Zie ook de site van Prisma.)
Witte spelling en officiële spelling in één boek
Eind 2009 is bij Sdu Uitgevers een unieke spellinggids van het Genootschap Onze Taal verschenen: Spelling geregeld. In deze opvolger van de Snelspelgids wordt de hele Nederlandse spelling uitgelegd en geïllustreerd met veel voorbeelden.
Bijzonder is dat dit boek zowel de officiële spelling (die van het Groene Boekje) als de witte spelling bevat. Het gaat uit van de overeenkomsten, en waar een regel of een schrijfwijze verschilt, worden groen en wit apart genoemd.
Spelling geregeld is voor € 11,95 te koop in de winkel of te bestellen bij Onze Taal. Meer informatie vindt u hier.
De toekomst van wit
Wim Daniëls, redactielid van het Witte Boekje, beschrijft in een artikel in De Nieuwe Reporter (17-1-2008) toekomstscenario's voor de witte spelling. Komt de Taalunie in beweging? Spellen we ergens in het volgende decennium groen-wit? Of blijft de behoefte aan het onverkorte witte alternatief bestaan?
Kritiek, suggesties en aanvullingen
Het Witte Boekje bestaat nu bijna anderhalf jaar. Spelt u zelf wit en hebt u vragen, opmerkingen, kritiek of aanvullingen? U kunt al uw grieven en wensen kwijt via wit@onzetaal.nl. De redactie wil in 2008 zo veel mogelijk suggesties verzamelen om de witte spelling up-to-date te blijven houden. Aanvullingen verschijnen in toekomstige nieuwe uitgaven én op internet.
Boeken over witte spelling
Begin oktober verschijnt er een nieuw taalboek in (en deels over) de witte spelling: Taal-top-100 van de Taaladviesdienst - bij Sdu Uitgevers (ja, die van het Groene Boekje). Een aantal 'witte' uitgaven op een rijtje:
- Taal-top-100
- het Witte Woordenboek
- het Witte Boekje + de Witte Speller
- Volkskrant Stijlboek
- Trouw Schrijfboek
Het Groot Dictee der Nederlandse Taal, elk jaar in december, gebruikt de officiële spelling. De volgende uitgave is dan ook in de groene spelling, maar noemt daarnaast alle witte alternatieven:
- De dikke drieduizend dicteewoorden
Discussieforum gesloten
Na een jaar met bijna 3000 discussiebijdragen is het discussieforum op deze site (zie 'reacties') gesloten. Hartelijk dank aan alle deelnemers voor hun vaak rationele, dan weer emotionele bijdragen.
In 2008 gaat de Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal verder met het gebruiken en evalueren van de witte spelling. Vragen en kritiek blijven welkom op wit@onzetaal.nl. Hou verder naast deze website ook het tijdschrift Onze Taal in de gaten.
Groen dictee = wit dictee?
Het Groot Dictee van 2006 vermeed de verschillen tussen de groene en de witte spelling. De Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal heeft maar een paar discussiepunten kunnen bespeuren; zie taal.web-log.nl.
Wie spelt er wit?
Het idee van een andere dan de officiële spelling bestaat nu ongeveer een jaar. Binnen die tijd is het Witte Boekje tot stand gekomen, dat nu al een paar maanden beschikbaar is.
Wie gebruikt de witte spelling inmiddels zoal? Op de website van Onze Taal is nu een selectie van wit spellende organisaties te vinden. Wie zich ook wil uitspreken voor de witte spelling, kan dat nog altijd hierboven onder 'partijen' doen.
Spellingchecker verkrijgbaar
Na wat vertraging tijdens de productie is de Witte Speller, de spellingchecker van het Witte Boekje, vanaf begin december verkrijgbaar in de boekhandel - los voor € 12,50 en samen met het Witte Boekje voor € 27,50.
De Witte Speller werkt in Word-versies vanaf 1997, onder Windows (voorlopig is er helaas geen Mac-versie van). De cd-rom die in combinatie met het Witte Boekje wordt verkocht, bevat als extra een digitale doorzoekbare versie van het boekje.
Zie voor meer informatie de website van Onze Taal.
Erratalijstje
Op de website van Onze Taal is een actueel erratalijstje bij het Witte Boekje te vinden.
In de eerste twee drukken ontbreekt helaas de inhoudsopgave; die is als pdf te downloaden.
Het Witte Boekje gepresenteerd
Het Witte Boekje is nu verkrijgbaar in de boekhandel. Oordeel zelf of het de redactie, met hulp van honderden mensen, gelukt is er een goed en prettig werk van te maken.
De belangrijkste vragen over het Witte Boekje (Wat is het? Wat zijn de verschillen? Heeft het nut het te kopen als het veel vrijheid biedt? ... enzovoort) worden beantwoord op de website van Onze Taal.
Natuurlijk zijn er altijd verdere aanvullingen en verbeteringen mogelijk. Daarom blijft de redactie bereikbaar voor opmerkingen van gebruikers van het boekje - zie daarvoor ook de site van Onze Taal.
Meer vrijheid in de tussen-n
Uit de resultaten van de twee spellingenquêtes die het Genootschap Onze Taal heeft gehouden, is een duidelijke wens naar meer vrijheid en meer duidelijkheid gebleken. Daarom wordt onder meer de tussen-n vrij gelaten - met de tussen-s levert dat immers ook geen problemen op.
Meer informatie:
- Onze Taal
- Trouw
- de Volkskrant
Spellingenquête afgerond
De afgelopen tijd hebben veel mensen deelgenomen aan twee spellingenquêtes op www.onzetaal.nl. Inmiddels zijn de onderzoeken afgerond. De resultaten worden bekendgemaakt in het juli-augustusnummer van Onze Taal, dat op 15 juli verschijnt. In het Witte Boekje wordt natuurlijk rekening gehouden met de voorkeuren van de taalgebruikers die in de enquêtes naar voren zijn gekomen.
Geef de spelling wat speling
Jan Renkema, auteur van de veelgebruikte Schrijfwijzer, mengt zich in de discussie over de nieuwe spelling. In zijn boekje Geef de spelling wat speling biedt hij onder meer een vuistregel aan voor de kwestie van de tussen-n die veel spellingergernis kan besparen. Verder schrijft hij liever appèl dan appel en liever havo’er dan havoër. Daarnaast heeft hij een antwoord op de vraag hoe het onderwijs zich straks moet opstellen als toonaangevende media en andere professionele taalgebruikers de witte spelling gaan volgen in plaats van de officiële spelling.
Het volledige persbericht van uitgever Sdu is hier te vinden.
Wat, wanneer en hoe?
Wanneer komt het Witte Boekje uit? Wat gaat het kosten? Komt er ook een spellingchecker? Zijn er veel verschillen met het Groene Boekje? Op deze en andere vragen van bezoekers van de website van de witte spelling vindt u antwoord onder de knop 'veelgestelde vragen'.
Hoorzitting in het Vlaams Parlement
Op 20 februari is in het Vlaams Parlement in Brussel een hoorzitting gehouden door de Interparlementaire Commissie van de Taalunie. Het thema was de opschudding die is ontstaan naar aanleiding van de oprichting van het Platform de witte spelling en de aankondiging van een alternatieve spellinggids: het witte boekje
Het Platform de witte spelling heeft op de hoorzitting onderstaande verklaring afgelegd.
Op 13 januari 2006 is het Platform de witte spelling opgericht. In dit samenwerkingsverband hebben zich verenigd drie landelijke kranten (NRC Handelsblad, Trouw en de Volkskrant), vier opiniebladen (Elsevier, HP/De Tijd, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer), de NOS, het Genootschap Onze Taal, Planet Internet en de vereniging van tekstschrijvers Tekstnet. Deze partijen hebben elkaar eind vorig jaar gevonden in hun verzet tegen de officiële nieuwe spelling zoals die is opgesteld door de Nederlandse Taalunie en die op 1 augustus van dit jaar van kracht moet worden.
Aanvankelijk was het streven de Taalunie ertoe te bewegen op haar pad terug te keren en onwelgevallige veranderingen terug te draaien. Maar toen al spoedig bleek dat hiervoor geen animo bestond, is besloten in het spoor van Onze Taal een alternatief te ontwikkelen. Het genootschap heeft een inventarisatie gemaakt van de verlangens die de deelnemers koesteren op spellinggebied en zal daarmee rekening houden bij het samenstellen van het nieuwe Witte Boekje.
Deze spellinggids, met minder, eenvoudiger, leerbaarder en praktisch bruikbaarder spellingregels, zal eveneens op 1 augustus aanstaande verschijnen. Een zestal uitgeverijen toonde belangstelling voor het uitgeven van het Witte Boekje; uiteindelijk is de keus gevallen op uitgeverij Het Spectrum. Daarbij heeft een rol gespeeld dat de uitgever overweegt al zijn taaluitgaven om te spellen in de witte spelling.
Sinds ruim een week is de website www.dewittespelling.nl actief. Op deze site kan de bezoeker kennisnemen van de overwegingen van het platform om de officiële spelling niet over te nemen en een eigen alternatief te ontwikkelen. De site bevat links naar artikelen die de deelnemers aan de spellingkwestie hebben gewijd, evenals naar de Taalunie, zodat de bezoeker zich breed kan oriënteren. Daarnaast bevat de site de globale opzet van een alternatieve spelling zoals die Onze Taal voor ogen staat. Ook wordt organisaties van professionele taalgebruikers de mogelijkheid geboden zich aan te sluiten bij het platform.
Al direct na het actief worden van de site meldden zich tientallen van deze organisaties met adhesiebetuigingen, variërend van kleine tekst- en vertaalbureaus tot artsen-, advocaten- en notarissenpraktijken, van bladen als Folia en de Gaykrant tot Quote Media, kleinere en minder kleine uitgeverijen en van onderwijsinstellingen als ROC’s en Hogescholen, om maar een greep te doen, tot Radio Nederland Wereldomroep.
Het is hier wellicht interessant te vermelden dat op zijn minst ook één programma-manager van de VRT zich aangesproken blijkt te voelen door het verzet tegen de officiële spelling.
Daarnaast trokken honderden particulieren er zich niets van aan dat zij geen organisatie van beroepsmatige taalgebruikers vertegenwoordigen en benutten zij het antwoordformulier om hun instemming te betuigen met de actie. Wat daarbij opvalt, is dat afwijzende reacties letterlijk op de vingers van één hand zijn te tellen.
In de reacties die ons bereiken via de website, en uit eerdere reacties zoals ingezonden brieven in de dagbladen, vallen twee interessante stenen des aanstoots te onderscheiden, die wij als platform onderschrijven.
Ten eerste is daar het feit dat de officiële spelling zonder voorafgaand overleg met groepen van gebruikers van bovenaf wordt opgelegd. In elk geval de Nederlandse taalgebruiker blijkt grote behoefte te hebben aan een keuzemogelijkheid. Vandaar dat men het alternatief, het Witte Boekje, toejuicht.
Ten tweede, en dat motief heeft ook geleid tot de oprichting van het Platform de witte spelling, valt men over het gegeven dat de Taalunie - in weerwil van de toezegging in 1995 dat na tien jaar maar weinig aan de spelling zou veranderen - in de spelling van 2005 toch weer veel en soms ingrijpende veranderingen heeft aangebracht ten opzichte van 1995. En bovendien dat sommige van die veranderingen te veel taalkundige kennis vragen van de taalgebruiker. Hoe groot het aantal veranderingen ten opzichte van 1995 is, is niet duidelijk. Maar in een artikel in het blad VakTaal, tijdschrift van de Landelijke Vereniging van Neerlandici, van vorige maand, wordt op basis van een voorlopig onderzoek gesteld dat dat aantal aanzienlijk groter is dan de lijst van ongeveer duizend woorden die de Taalunie heeft geopenbaard.
Met name de regels voor het gebruik van koppelteken, trema en hoofdletter zijn ingrijpend gewijzigd. Een enkel voorbeeld. Menigeen begrijpt niet waarom we voortaan
re-integratie met koppelteken moeten spellen, naast reünie met een trema; waarom sociaal-democratie zijn koppelteken verliest en aaneengeschreven wordt, terwijl fiscaal specialist met een spatie moet worden geschreven en waarom daarbij behorend voortaan los moet en tevoorschijn juist aan elkaar. Om te weten of woorden aan elkaar, los of met een koppelteken moeten worden geschreven, moet de taalgebruiker kunnen onderscheiden of hij te maken heeft met een samenstelling, een samenkoppeling of een spatiewoord. Dat is te veel gevraagd.
Zo zijn bijvoorbeeld ook de regels voor het gebruik van hoofdletters niet te leren, zijn ze zo ingewikkeld en bevatten ze ook weer zo veel uitzonderingen, dat steeds moet worden opgezocht wat de correcte spelling is.
En hier ligt de kern van het bezwaar van het platform tegen de Woordenlijst Nederlandse Taal en de bijbehorende Leidraad: de nieuwe spelling is zodanig ingewikkeld gemaakt dat de taalgebruiker zich bij het schrijven voortdurend moet afvragen hoe hij zou moeten spellen volgens de voorschriften van het Groene Boekje. Hij verliest zijn spontaniteit en dreigt in een spellingkramp te schieten. Waar zijn gedachten zich zouden moeten richten op een rake formulering, worden zij afgeleid door de vraag hoe die formulering er op papier zou moeten uitzien.
Met een spelling die zo ingewikkeld is, die niet leerbaar is maar slechts opzoekbaar, die daardoor wordt ervaren als een keurslijf in plaats van een richtsnoer, is naar onze smaak iets ernstig mis.
Veel steun voor witte spelling
Een week na de opening van de website hebben honderden organisaties en particulieren hun steun betuigd aan De Witte Spelling. In dat platform hebben zich Nederlandse media verenigd die zich verzetten tegen de recente spellinghervorming. Zij ontwikkelen een alternatief in samenwerking met het Genootschap Onze Taal.
Onder de sympathisanten bevinden zich de Wereldomroep, het homo-tijdschrift Gay Krant en Quote Media, uitgever van onder meer Elle, Santé en Quote. Ook zij willen werken aan de hand van de witte spelling, die volgens de initiatiefnemers eenvoudiger en pragmatischer zal worden.
Het platform zal begin augustus het Witte Boekje uitbrengen. Dat moet de tegenhanger worden van het Groene Boekje, waarin de officiële spellingregels staan zoals de Nederlandse Taalunie die heeft geformuleerd. Het Spectrum, dat in zijn Prisma-uitgaven de officiële spelling verspreidt, zal het Witte Boekje op de markt brengen.
Bart Jungmann - de Volkskrant
18 februari 2006
Uit de Volkskrant van 11 februari
Met een alternatieve spelling gaat het verzet tegen de officiële woordenlijst van de Nederlandse taal een nieuwe fase in. De kranten, weekbladen, NOS en nieuwssites die zich twee maanden geleden keerden tegen de spellinghervorming, gaan hun eigen regels volgen. Ze baseren zich daarbij op het Witte Boekje, dat bedoeld is als de tegenhanger van het Groene Boekje, waarin de overheidsspelling is vastgelegd.
Diverse media, waaronder de Volkskrant, kwamen in december in het geweer tegen de spellingwijziging, die volgens hen verder gaat dan de Nederlandse Taalunie beweert. Bovendien zijn veel veranderingen gebaseerd op ingewikkelde regels die het begrip van de gewone taalgebruiker te boven gaan. De Taalunie, die verantwoordelijk is voor de officiële spelling, beschouwt de spellinghervorming als een verfijning van de vorige, die uit 1995.
In een gesprek zijn beide partijen niet nader tot elkaar gekomen en vorige maand hebben de opstandige media daarom een platform opgericht waarin zij de krachten bundelen. Op een website (www.dewittespelling.nl) geven zij uitleg over hun bedoelingen; ze hopen andere beroepsmatige taalgebruikers voor hun initiatief te winnen.
Bij hun alternatieve spelling laten de media zich leiden door het Genootschap Onze Taal, een vereniging van taalliefhebbers. Na de vorige wijziging van de officiële woordenlijst, in 1995, bracht Onze Taal al zijn eigen Spellingwijzer uit, vanwege de kleur van de omslag gedoopt tot het Witte Boekje. 'Maar dat lokte nog niet zo veel reacties uit', aldus directeur Peter Smulders.
De kleur wit kan volgens Smulders een diepere betekenis worden toegekend. 'Wit staat voor zuiverheid. Ik associeer het met de Witte Marsen, waarmee in Vlaanderen tegen de onmacht van politiek en overheid werd gedemonstreerd.' Het Witte Boekje zal op 1 augustus verschijnen, de datum waarop ook de woordenlijst van de Nederlandse Taalunie officieel van kracht wordt.
Het Witte Boekje
Het nieuwe Groene Boekje, dat in het najaar van 2005 is verschenen, is te ingewikkeld: de Nederlandse Taalunie heeft de regels zo ver doorgevoerd dat veel gebruikers er niet meer mee uit de voeten kunnen. Het platform 'de witte spelling' gaat daarom een alternatief ontwikkelen voor de officiële nieuwe spelling, die in augustus van kracht wordt. Als tegenhanger van het Groene Boekje zal in augustus het Witte Boekje verschijnen, dat wordt samengesteld door het Genootschap Onze Taal, in samenspraak met de overige partijen die zich hebben verenigd in het platform. Dit Witte Boekje heeft als uitgangspunt het aanbieden van een praktische spelling, gebaseerd op minder en eenvoudiger regels. Zie ook www.onzetaal.nl.
